Coğrafya Bilim

"Türkiye'nin En Büyük Akademik Coğrafya Sitesi"

Archive for the ‘Hidrografya’ Category

Türkiye’de Baraj ve Göllerden Faydalanma

Posted by Geography Teacher, Özcan Ocak 1, 2017


Türkiye bulunduğu coğrafya itibari ile çevresinde bulunan bir çok ülkeden zengin su kaynaklarına sahiptir. Özellikle etkisi altında bulunduğu basınç merkezleri ve bunları oluşturmuş olduğu çeşitli iklimler, bu faktörleri destekleyen yerşekilleri ve özel konumu sahip olduğu su kaynaklarını desteklemekte ve zenginlik katmaktadır.

Türkiye’nin çeşitli iklim özelliklerine sahip olduğu gibi aynı zamanda çeşitli topografik yapılara da sahip olması barındırmış olduğu göl ve barajlarının ülke genelinde dağılımını etkilemiştir. Bu özelliğini örneklerle açıklarsak; Güneydoğu bölgesinin hem iklim hemde yerşekillerinden dolayı doğal göl oluşumu yok denecek kadar azdır. Karadeniz bölgesinde denizden hemen sonra yükselen, denize paralel olan dağlar ise, denizden gelen nemli havanın hızlı yükselmesini ve yağış oluşmasını sağlarken, dağların yüksekliğine bağlı olarakta birbirine paralel dereler halinde hızla akmasına neden olmaktadır. Birbaşka örnek olarak; Doğuanadolu Bölgesinin yükseltisinin fazla olması ve engebelerle dolu olması bu alanda devasal barajların yapılmasına olanak sağlamaktadır.

Türkiye’de hazır durumda ve faaliyet gösteren 504 tane baraj bulunmaktadır. Bu yapay göletlerin 203 tanesi büyük baraj kategorisinde yer alırken 301 tanesi küçük baraj veya diğer bir isim ile gölet durumundadır.

Türkiye’de Bölgelere Göre Barajlar Sayıları

  • Akdeniz Bölgesi’ndeki baraj sayısı :40
  • Ege Bölgesi’ndeki baraj sayısı: 48
  • Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki baraj sayısı : 37
  • Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki baraj sayısı :15
  • İç Anadolu Bölgesi’ndeki baraj sayısı :75
  • Marmara Bölgesi’ndeki baraj sayısı :50
  • Karadeniz Bölgesi’ndeki baraj sayısı :54

Yukarıdaki tablo incelendiğinde en şaşırtıcı sonuç kurak iklime sahip olan İç Anadolu Bölgesi’nin baraj sayısının fazla olmasıdır. Aslında sayılaran daha çok yararlanma ve baraj büyüklüklerine  göre değerlendirecek olursak daha sağlıklı sonuçlar elde etmiş oluruz. Çünkü İç Anadolu Bölgesinde yer alan göllerin büyük bir kısmı küçük baraj durumundadır. Hatta bazı kurak zamanlarda su seviyesi o kadar düşük olan barajlar vardır ki bu barajlardan zaman diliminde faydalanmak mümkün olmamaktadır.

Tabloda bizi şaşırtan diğer bir bilgi ise göller ile dolu bildiğimiz Doğu Anadolu Bölgesi’nin 37 baraja sahip olmasıdır. İstatistik olarak en az baraja sahip olan Güneydoğu Bölgesi’nden sonra ikinci bölgemizdir. Bunun nedeni ise İç Anadolu Bölgesi’nde açıkladığımız nedenin tam tersi durumdur. Yani Doğu Anadolu Bölgesi’de bulunan barajların büyük barajlar olaması ve Türkiye için en büyük faydayı sağlayan barajların burada yer almasıdır. Özellikle Dünya’nın en büyük 6. barajı olan Atatürk Barajı’nı barındırmaktadır. Bu özellikleri ile aslında Doğu Anadolu bölgesi yararlandığımız baraj gücü (elektrik) ile ilk sırada yer almaktadır.

ataturkbaraji

Atatürk Barajı (Adıyaman-Ş.Urfa)

keban-baraji1

Keban Barajı (Elazığ)

deriner-baraji

Deriner Barajı (Artvin)

 

 

 

 

 

Türkiye’de Genel Olarak Göl ve Barajlardan Yararlanma

1-İçme suyu ve evsel su ihtiyaçını karşılamada;

Türkiye göl ve barajlardan yararlanmada en tabi ihtiyaç olarak içme suyu olarak kullanım söz konusudur. İçme suyu için oluşturulmuş göller ve doğal göllerden bu ityaça binayen istifade etme durumu, nufüsun yüksek olduğu alanlarda söz konusudur. Bu alanların başında İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirler gelmektedir. Milyonları aşan bu metrepollerin ihtiyaçlarını karşılamak amacı ile şehir içlerinde ve şehre yakın alanlarda bir çok göl oluşturulmuştur.

2-Enerji ihtiyacını karşılamada;

Türkiye sahip olduğu hidroelektrik potansiyelin %37 oranında kullanmaktadır. Türkiye Dünya bazında hidroelektrik potansiyeli %1’dir. Avrupa gözönünde tutulduğunda bu oran %16 olmaktadır. Bu oranlardan yola çıkarak Türkiye’nin sahip olmuş olduğu enerji potansiyelini iyi değerlendiremediği ortadadır. 2023 yılı hedefleri içerisinde bu oranların çok daha iyi seviyelere çekilmesi beklenmektedir. Bu sayede göllerden ve barajlardan enerji elde etme miktarları artacaktır.

3-Tatlı su ürünleri elde etmede;

Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke olsada balıkçılık oranında istenilen seviyede değildir. Bunun yanında göl ve barajlardan elde edilen tatlı su ürünlerinin ayrı bir yeri vardır. Yerel alanlarda bir çok işletme göl ve baraj çevresinde tatlı su ürün işletmeleri mevcuttur. Tatlı su ürünleri arasıdan en çok alabalık ve sazangiller bulunmaktadır.  Bunlardan sazangiller ailesinden olan “inci kefali” sadece Van Gölü’den çıkarılmaktadır. Alabalık ise Türkiye’nin hemen hemen heryerinde bulunabilmektedir.

inci-kefali

İnci Kefali (Van Gölü)

sazanbalik

Sazan Balığı

yayin-baligi-1

Yayın Balığı

 

 

 

 

 

Yayın balığı Türkiye’de yetişen tatlı su balıkları arasında en büyük boyutlara ulaşan balık türüdür. Boyları 3 metreyi bulabilmektedir.

4-Taşkın ve Sellerden Korunma Amaçlı;

İklim özelliklerine bağlı olarak ani yağış alan bölgelerde, yerleşim ve tarım alanlarının zarar görmemesi için, baraj ve göletler oluşturulmuştur. Özellikle Akdeniz iklim bölgesinde yer alan bölgelerimizde bu baraj ve göletler oluşturulmuş.

5-Tarım alanlarını suluma alanında kullanma;

6-Turizm faaliyetlerinde kullanma;

7-Ulaşım sağlamada faydalanma;

8-Tuz ihtiyacını karşılama;

 

Posted in Hidrografya, Turizm Coğrafyası | Etiketler: , , , , , , , , , , | 2 Comments »

Transgresyon ve Regresyon

Posted by ReacWiki Eylül 10, 2015


Transgresyon ve regresyon olayları, kıta oluşumu (epirojenik) esnasında meydana gelen birbirinin tersi olan bir coğrafi terimlerdir. Bu iki kavramı ayrı ayrı açıklayacak olursak:

Transgresyon: Deniz ilerlemesi veya deniz yükselmesi olarak ifade edilebilir. Regresyon kavramını açıklarken de ifade edeceğim asıl nokta kara ve denizler arasındaki dengedir. Deniz ilerlemesi yani transgresyon olayında karalardaki alçalmaya bağlı olarak denizlerin karalar üzerinde ilerlemesidir. Bu oluşumda kara üzerinde meydana gelen kütle artırıcı faaliyetler ve okyanusların seviyesini artıran faaliyetler etken olurlar.

Regresyon: Transgresyonun tersi olarak deniz çekilmesi veya karaların yükselme hareketidir. Bu olayların gerçekleşmesinde karalar üzerinde kütle azaltıcı faaliyetler (buzul erimesi, aşınım, taşınım, erozyon… ) ve okyanusların seviyesini düşüren faaliyetler (buzullaşma, okyanus çukur oluşumu… ) etkilidir.

Her iki faaliyette de dünya üzerinde var olan dengelenme hareketi olduğu söylenebilir. Yani olaydan etkilenen ve faaliyet gösteren okyanus ve denizler olsa da olayın mimarları iç ve dış kuvvetler olduğu anlaşılır. Med-cezir olayında ayın ve güneşi etkisi gibi. Bu oluşumlar tarih boyunca devam etmiştir. Şimdi günümüzde bırakmış olduğu izler sayesinde dünyamızda büyük deniz ilerlemeleri ve çekilmeleri görülmüştür. Üzerininde yaşadığımız Anadolu’da bunların izleri mevcuttur.

trangresyon

Posted in Hidrografya, Jeoloji | Etiketler: , , , , , , | Leave a Comment »

HİNT OKYANUSU

Posted by ReacWiki Mart 4, 2014


Hint Okyanusu dünya üzerindeki okyanuslar arasında büyüklük bakımında üçüncü sırada yer almaktadır. Bir başka ifade ile Hint Okyanusu yeryüzü okyanus sularının %20’sini oluşturmaktadır. Dünya üzerinde konumuna bakıldığında, 20° doğuda yer alan Agulhas Burnu ile yine doğuda 140° boylamları arasında yer almaktadır. Kuzey-Güney sınırlarını ise kuzeyde Asya kıtası, güneyde Güney Okyanusu sınırlamaktadır.

Tarih açısından bakıldığında ticaret ve keşifler adında insanlar tarafından en çok geçilen alanlar olmuştur. İbni Battuta 14.yüzyılda yapmış olduğu seyahat ile ün kazanmıştır. 15. yüzyıla gelindiğin Çinli amiral Zheng-O Hint okyanusuna büyük filolar ile keşiflerin artmasını sağladı. Bizim tarihimizde ünlü denizcimiz Seydi Ali Reis buraya yapmış olduğu seyahatler ile farklılık ortaya koymuştur.

Hint Okyanusu’nu çevreleyen alanlar ise; Kuzeyde Asya Kıtası, Batısında Afrika ve Arabistan Yarımadası, doğusunda ise Sunda Adaları, Malezya Yarımadası ve Hint Okyanusu yer almaktadır. Harita üzerinde bakıldığında Afrika, Asya ve Avusturya kıtaları arasında üçgen şeklinde görünen bir görünüşe sahiptir. Sınırları diğer okyanuslar ile net olarak ayrılmamıştır. Bu sınır alanında en karmaşık olan güney sınırıdır. Güney sınırı bir başka okyanus ile birleşmektedir ve sınır olarak Dünya Uluslararası Hidrografi Örgütüne göre 60 enlemi kabul edilmektedir. Diğer bir okyanus ile Atlas Okyanusu ile 20° doğu boylamında yer alan Agulhas Burnu ile ayrılmaktadır. Pasifik Okyanusundan ise 147° doğu boylamı ile ayırım yapılır. Kuzeyde en uç noktası 30° enlemine kadar çıkan Basra Körfezi bulunmaktadır.

Batı ucu Afrika ile doğu ucu Avustralya arası 10.000 km kadardır. Yüz ölçümü olarak 73.556.000 km² alana sahiptir. Tahmini hacmi 292.131.000 km³ olarak bilinmektedir.

Indian_Ocean_Earthquake2004

Büyütmek için harita üzerine tıklayınız.

Büyütmek için harita üzerine tıklayınız.

Büyütmek için harita üzerine tıklayınız.

Hint Okyanusu için genel verileri sıralayacak olursak;

  • Ortalama derinliği:  3.897 m
  • Yatay en geniş mesafe: 10,200 m
  • Dikey en geniş uzunluk: 9,400m
  • Kıyı uzunluğu: 66,526
  • Yıllık ortalama yağış: 101 cm
  • Yıllık ortalama buharlaşma: 138 cm
  • En derin yeri: Diamantina Çukurluğu (8047m)

Eldeki bilgiler değerlendirildiğinde Hint Okyanusu için en derin yeri yeni bilgiler ile değişmiştir. İlk olarak 7.450 metre derinlikte Java çukuru kabul edilmekteyken, 7,725 metrede Sunda Çukuru tespit edilmiş ve son olarak 2012 yılında Diamantina Çukuru 8,047 metre derinlik ile Hint Okyanusunun en derin yeri olmuştur.

diamantına çukuru

Büyütmek için haritaya tıklayınız.

Hint Okyanusunda yer alan önemli geçitler ve boğazlar;

  1. Babü’l Mendep
  2. Hürmüz Boğazı
  3. Malaka Boğazı
  4. Sunda Boğazı
  5. Süveyş Kanalı’nın güney girişi
  6. Kızıldeniz
  7. Andaman Denizi
  8. Umman Denizi
  9. Bengal Körfezi
  10. Büyük Avustralya Körfezi
  11. Aden Körfezi
  12. Mozambik Kanalı

Hint Okyanusuna dökülen akarsular;

  1. Zambezi
  2. Şattül Arap
  3. İndus
  4. Ganj
  5. Brahmaputra
  6. Jubba
  7. Irrawaddy

Prof.Dr. Deniz EKİCİ hocamızın ders notlarından yararlanılmıştır.

Posted in Hidrografya | Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a Comment »

Akarsu Şekilleri

Posted by ReacWiki Şubat 18, 2014


Akarsuların oluşturmuş olduğu morfolojik konular ele alınmıştır. Sunum Onur Tülü adlı bir arkadaşım hazırlamıştır. Sunum içinde nereleri bulabileceğinize dair aşağıdaki sunum içerik konu başlıklarına göz atabilirsiniz. Sunumu direk olarak sitemizin depo alanından aşağıdaki linki kullanarak indirebilirsiniz.

debisunum1 debisunum2

Sunum içeriği konu başlıkları;

  • Debi nedir?
  • Akarsu yatak şekilleri
  • Akarsu rejimi
  • Akarsu kanal sınıflandırması
  • Akarsu drenaj tipleri

indirr

Posted in Hidrografya | Etiketler: , , , , , , | Leave a Comment »

Meteoroloji Ders Notu

Posted by Birol YILDIZ Ekim 11, 2012


Meteoroloji Ders Notu

Telif Hakkı Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Akademisyenlerinden Doç. Dr. Hasan TATLI Hocamıza aittir merak edilen noktalar için iletişim adresi :

Tel: 0 286 2180018 / 1828
email: tatli@comu.edu.tr

Posted in Akademisyenler, Coğrafya Dökümanlar, Coğrafya Konu Anlatımı, coğrafyacı, Dökümanlar, Ekoloji, Fiziki Coğrafya, Hidrografya, Klimatoloji | Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a Comment »