Reklamlar

Arşiv

Archive for the ‘Fiziki Coğrafya’ Category

Volkan kraterinde ekmek parası kazanmak


Etiyopya, Volkan Krateri

Coğrafya, insana ilkel zamanlardan beri çeşitli iş-uğraş olanağı sunmuştur. Yapılan her iş hayatın devamın sağlamak için yapıldı bir gerçek. İbn-i Haldun’un “Coğrafya kaderdir.” özünü hatırlayın. Allah (artık siz ne diyorsanız) bir topluluğu nerede var etmişse o ortam, orada bulumun insanların her şeyi oluyor. Yemekten içmeye, giyimden kuşama, kültürden dile kadar her alanın asıl belirleyici durumunda coğrafya geliyor.

Birazdan hakim olacağınız konuda giriş kısmında bahsetmiş olduğumuz coğrafyanın insanlara sunmuş olduğu imkanlara güzel bir örnek olarak verilebilir. Yazının en üstte yer alan resme bir göz atın. Resim yer alan volkan krateri Etiyopya’nın Yabelo’nın 90 km yakından bir yer. Volkan krateri 1.8 km boyutunda. Yerli halk olan Borana’lar yüzyıllardır göle dalış yaparak, gölden tuz çıkarıyorlar. Çıkardıkları tuzları Etiyopya, Somali ve Kenya ülkelerine satarak kazanç elde ediyorlar. 

Kratere giden yol

Köyden göle inmek için kullanılan yok 2,5 km ve kratere ulaşmak 1 saati buluyor. Çalışanlar hiçbir şirkete ve kişiye bağlı olmadan bireysel olarak çalışıyorlar. Hayatını devam etmek için göle sürekli dalış yapıyorlar.

Göle dalış yapan insanlardan biri

Göl suyunun tuzluluk oranı fazla olduğu için dalgıçlar elbise kullanmıyor çünkü tuz elbiseleri aşındıracak kuvvette. Bu yüzden çoğu zaman çıplak bulunuyorlar. 

Tuzun zararlarından korunmak için takılan tıkaçlar

Tuz madencileri, burunlarını ve kulaklarını, plastik poşetlerde sarılmış topraktan yapılan tıkaçlarla korumaya çalışıyorlar. Gözler için bir koruma yok, birçoğu tuzun kurutucu etkisinden dolayı göz hastalıkları yaşamakta. 

Babaları ile birlikte çalışan çocuklar

Yağmurun olmadığı kurak dönemlerinde tuz madenciliğine ara veriliyor. Bol bereketli günler bekleniyor. Göle 200 ‘den fazla insan dalış yapmakla birlikte daha fazla kazanç için çocuklarda bu işe dahil oluyor. Ebeveynler tehlikenin farkındalar fakat hayatta kalmak istiyorlarsa  başka seçenekleri yok. 

Göl tabanına saplanan çubuklar

Sabahın erken saatlerinde ilk dalgıçlar göl tabanına tahta çubuklar sokarak, göl kenarında yer alan tuz tabakalarını kırıyorlar. Daha sonrasında dalış yaparak siyah çamurla birlikte tuzu çıkarıyorlar.

Gölün yarı-kurak döneminden

Tuz madencileri, günde 1 saat olmak koşulu ile 3 kere aynı işlemi gerçekleştiriyor. Her seferinde toplamış olduğu tuzları eşekler yardımı ile köye götürmek durumunda. Gün doğumu ile başlayan çalışma akşam güneş batımına kadar sürebiliyor. Boranalar Müslüman olmalarına rağmen işlerinden dolayı iç çamaşır giymeye eğilimlidirler. 

Gökyüzünden açıkça tuz piramitlerini görebilirsiniz. Kızarmış güneşin altında, tuz krater hiç rüzgar olmamasından dolayı kurur.

Gökyüzünden gölün görüntüsü

Çoğu zaman dalgıçlar çiftler halinde çalışırlar. Bu, kazaları önlemek iyi bir yoldur.Gölde üç çeşit tuz bulunuyor: Hayvanlar için siyah tuz, halk için beyaz tuz ve yüksek fiyata satılabilecek kristaller.

Gölden çıkarılan kristaller

Kabich, 25 yaşında. 9 yıldır dalış yapıyor. Dalıştan kaynaklanan ağrı nedeniyle bir yıl sonra bu işi bırakmak zorunda kalabilir. Kulakları, burnu ve gözlerinde tuz var; kulağı neredeyse sağır. Her eve döndüğünde 38-40 TL  arasında bir kazanç elde ediyor.  Etiyopya için iyi bir maaş fakat büyük acı ve çaba sonrasında.

Kabich

Sadece Borana Halkı volkan kraterinden tuz çıkarımında bulunuyor. Diğer kabileler bunu denemeye çalıştıklarında çatışma ortamı doğuyor. 

Tuz yüklenmiş eşekler

Borana Halkı sanayileşmeye karşı. Kültürlerini koruma konusunda istekliler. Çünkü küçük gelirden kazançlarını sağladıklarını düşünüyorlar. Toplamış oldukları tuzları 25 kiloluk iki torbalar halinde eşeklere yükleyerek köye taşımaktalar. 

Sizler için Eric Lafforgue nun fotoğraflarından coğrafya ile ilgili olanı seçtik. Daha sıradışı haberler için “http://www.ericlafforgue.com/category/stories/” adresini ziyaret edebilirsiniz.

Reklamlar

Dünyanın en büyük akvaryumu : Chimelong Okyanus Krallığı


Akvaryumlar, insanları deniz canlılarını gözlemlemek için çok iyi bir olanaktır. Küçük bir balık beslemek ve gözlemek için küçük bir akvaryumdan, sanki okyanusun bir parçasını alınmış gibi devasa akvaryumlar bulunmaktadır. Birazdan Dünya’nın en büyük akvaryumunu tanıyacaksınız. Büyüklüğü tahmin etmek oldukça zor. Akvaryuma geçmede önce belirtmekte fayda var ki, yapay olarak oluşturulan bu devasa akvaryumu idare etmek hiç kolay değil. Çünkü aynı anda farklı ortamlarda yaşayan deniz canlılarını bir arada tutmak çok zor bir durumdur.

Dünya’nın en büyük akvaryumu : Chimelong Okyanus Krallığı

Cmimelong Okyanus Krallığı Asya Kıtası’ında yer alan Çin Halk Cumhuriyeti’nin Zhuhai Eyalati’nde yer almaktadır. Chimelong Okyanus Krallığı 20 20,72 km² alanda, 12.9 milyon galon su hacmine sahiptir. Akvaryum 2014 yılında açılmıştır. Asya’daki en büyük akvaryum olmakla birlikte, aynı zamanda Dünya’nın da en büyük akvaryumudur. Chimelong Okyanus Krallığı, 2015 yılında 7,5 milyon ziyaretçi ile dünyanın en çok ziyaret edilen tema parkı oldu.

Akvaryum, yedi farklı su temalı alan sunmaktadır; her alan okyanusun farklı bölümlerini temsil etmektedir. Bunlar;

  1. Okyanus Caddesi
  2. Yunus Koyu
  3. İnanılmaz Amazon
  4. Okyanus Güzelliği
  5. Kutup Ufku
  6. Hengqin Okyanusu
  7. Ayak Mağarası

Ayrıca akvaryum merkezinde katil balina yetiştirme alanları bulunmaktadır. Akvaryumun büyüleyici yerlerini aşağıda bulunan resimlere göz atarak bakabilirsiniz.

Dünya’nın en büyük 15 parkı aşağıdaki listede yer almaktadır. Bunlardan 15. sırada yer alan TurkuaZoo Türkiye’de olduğunu söyleyelim.

Dünyanın En Büyük Akvaryumları

Sıra Akvaryum Nerede Boyut (milyon galon)
1 Chimelong Okyanus Krallığı Çin 12.9
2 Deniz Yaşamı Parkı Singapur 12.0
3 Oceanografic İspanya 11.0
4 Georgia Akvaryumu ABD 10.0
5 Moskova Okyanusariumu Rusya 6.6
6 Nemo & Arkadaşlarıyla Denizler ABD 5.7
7 Shedd Akvaryumu ABD 5.0
8 uShaka Deniz Dünyası Güney Afrika 4.6
9 Atlantik Denizi Parkı Norveç 4.0
10 Büyükelçi Lagün BAE 2.9
11 Okinawa Churaumi Akvaryumu Japonya 2.64
12 Dubai Akvaryumu BAE 2.64
13 Ulusal Akvaryum ABD 2.2
14 Burger Okyanusu Hollanda 2.1
15 TurkuaZoo Türkiye 1.8

Chimelong Okyanus Krallığı’ndan Görüntüler

Dünya’nın en büyük akvaryumu : Chimelong Okyanus Krallığı

Dünya’nın en büyük akvaryumu : Chimelong Okyanus Krallığı

Dünya’nın en büyük akvaryumu : Chimelong Okyanus Krallığı

Dünya’nın en büyük akvaryumu : Chimelong Okyanus Krallığı

Dünya’nın en büyük akvaryumu : Chimelong Okyanus Krallığı

Dünya’nın en büyük akvaryumu : Chimelong Okyanus Krallığı

Akifer ve Akifer Türleri


Akifer oluşumu

Akifer, yeraltı suları ile doymuş yeraltı kaya katmanlarıdır. Akifer, gözenekli ve geçirgen yapıda olan kireçtaşı, silt, çakıl ve kum içerir. Akifer, yeraltı nehri değil, gözenekli bir kaya katmanıdır. Suyu yeraltında kütleler halinde birikmesini sağlayan yapılardır. Akiferlerin derinlikleri değişkendir. Akifer çoğunlukla sulama ve su temini için kullanılır ve bunun için akiferin en üst katmanında bulunan birikmiş yağmur suyu kullanılmaktadır. İki tür akifer vardır;

1-Serbest Akiferler: Üst katmaları geçirimli olan kireçtaşı, silt, çakıl ve kum taşlardan oluşan yapılarda, altta bulunan geçirimsiz tabakaya doğru su sızmaları ile oluşan akiferlere “Serbest Akifer” denir. Yüzeyde bulunan çukur ve çanakların akifere kadar derin olması durumunda bu alanları içerisi su ile dolar.

2-Basınçlı Akiferler: İki geçirimsiz tabaka arasında bulunan, iki ağız kısmının yüzeye ile temas halinde bulunan, kaynağını bu yüzeyden alarak oluşan yeraltı su depolanmasına “Basınçlı Akifer”  veya “Tutuklu Akifer” denir. İki geçirimsiz tabaka arasında bulunmasından dolayı yeraltında bir basınç oluşturur. Yüzeyden geçirimsiz tabakayı delerek (kuyu açma) akifere ulaşılması durumunda yeraltı suyu fışkırarak yüzeye çıkar. Bu gibi kuyulara “Artezyen kuyuları” nedir.

Dünya üzerinde en büyük akifer 1.7 milyon kilometrekarelik alanda Avustralya’daki Büyük Artezyen Havzası’dır.

Dünya Güneş’e ne kadar uzaktır ?


Dünya’nın Güneş’e uzaklığı

Güneş, güneş sisteminin merkezinde bulunur ve gezegenler, asteroitler ve kuyruklu yıldızlar gibi diğer cisimler güneşi çevreler. Gezegenlerden biri olan Dünya da Güneş’in etrafında dönmektedir. Dünya ile Güneş arasındaki uzaklık, astronomik birim (au) olarak da adlandırılır ve bu astronomik birim, güneş sistemi boyunca diğer mesafeleri ölçmek için de kullanılmaktadır.

  • Güneş ile Dünya arasındaki mesafe ortalama 149.6 milyon kilometredir.
  • Dünya ile Güneş arasındaki mesafe o kadar fazladır ki, Güneş’ten gelen ışık, Dünya yüzeyine çarpmak için saniyede 186.000 mil hızla gelmektedir.
  • Dünya Güneş etrafında izlemiş olduğu yörüngeden dolayı, Güneş’e olan uzaklık yıl içerisinde değişmektedir. Buda Güneş’e olan uzaklığın sabit olmadığını göstermektedir.
  • Tarihte Dünya’nın Güneş’ olan uzaklığı ilk olarak M.Ö. 250’de Yunan gökbilimci Aristarchus elde etmiştir.
  • Günümüzde modern teknoloji ile ölçümler yapılmaktadır. Radar sistemleri ve ışın teknolojisi kullanılmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta ise Güneş’in yaymış olduğu enerjiden dolayı ölçümlere tam doğru sonuçlar olarak görülmemelidir.

Şahit Kaya ve Mantar Kaya


Şahit kaya ve mantar kaya arasındaki fark hep sorula gelmiştir. Konuya açıklık getirmesi açısından iki kavramında tanımlayarak başlayalım.

Şahit Kaya : Yatay tabakalaşmış yapıların fiziksel ve kimyasal aşınmaya maruz kalarak zayıf zonların rüzgar tarafından uzaklaştırılarak, çevresine göre yüksekte ve tek tepe halinde görünen yer şekilleridir. Şahit kaya denmesinin temel esprisi daha önceki yer şekilleri konusunda kanıtlık ederler. Tabakalı yapılarda bulundukları için, tabakalardan zamansal çıkarımlar ve toprak yapısı, içinde bulundurmuş olduğu fosiller ile coğrafi çıkarımda bulunabilir.

Şahit Tepe (Kaya)

Şahit Tepe (Kaya)

 

 

 

 

 

 

 

 

Mantar Kaya: Şahit kayada olduğu gibi mantar kaya şekilleri de yatay yapılarda oluşmaktadır. Fakat sahip olduğu tabakalar arasında aşınmaya karşı direnç farkı fazla olur, aşağıda bulunan tabakalar daha hızlı aşınır ve aşınmaya maruz kalırsa,  şekli mantara benzer bir hal almaktadır. Bir başka ifade ile şahit kayaların şartları müsaitse daha fazla aşınmaya maruz kalarak mantar kaya şekline dönüşmesidir.

Mantar Kaya

Mantar Kaya

 

 

 

 

 

 

 

 

Kaynak;
1-2015, ÖABT Coğrafya, Prof.Dr.Honoris Causa İbrahim ATALAY
2-Wikipedia.org
3-Bbc.co.uk/education/Geography

Harita Elemanları


Haritanın harita olması için temel harita elemanları yer alması gerekmektedir. Haritanın elemanları sıralayacak olursak;
1- Harita Başlığı: Genel olarak harita çerçevesinin üst orta kısmında yer alan, haritanın neye hizmet ettiğini gösteren yazıdır. Örneğin: “İstanbul İli Ulaşım Haritası”. Bu örnekten çıkarım ile İstanbul’da ulaşım ağının bilgilerine ulaşılabilir denebilir.
2- Çerçeve: Ders kitaplarında yer almasa da haritanın sınırlarını belirleyen çerçeve harita için önemlidir. Haritanın uç koordinat yerleri ve çizilen alanın sınırı çerçeve ile sağlanır.
3-Lejand – Açıklama : Haritanın okuma kılavuzu denebilir. Harita üzerinde yer alan işaret ve sembollerin ne anlam taşıdığını gösteren göstergelerdir. Tablo halinde oluşturulur. Örneğin şehir merkezleri için kırmızı nokta ile gösterilmektedir.
4-Yön Oku: Çizilmiş olan haritanın yönünü belirlemek için konulan işarettir. Tek ok şeklinde kuzeyi gösterebilirken, aynı anda yıldız yön kılavuzu kullanılarak da bir çok gün gösterilebilir. (Doğu,batı,kuzey,güney gibi.) Koordinat sistemi verilmişse yön işareti verilmeye bilir. Koordinat sistemi yönü tayin etmede yeterli olacaktır.
5- Coğrafi Koordinat: Haritanın koordinat sistemindeki yer tayini için doğu-batı, kuzey-güney koordinat değerleri belirlenmiş olur. Koordinat sistemi derece ve dakika değerleri ile verilir. Örneğin; Türkiye’nin en güney ucu Türkiye Haritasında 36′ Kuzey olarak gösterilir.
6-Ölçek : Haritanın küçültme oranını ifade eder. Yani elimizdeki harita gerçek alandan ne kadar küçültülerek kağıda aktarıldığı bilgisini verir. Ölçek, kağıt üzerindeki yerin gerçek alan ve uzunluğu bulmada önemlidir. Haritalarda iki ölçek türü kullanılmaktadır. Bunlar; Kesir ve Çizgi ölçeklerdir.

Gerçek Alan ve İzdüşüm Alan


Sevgili öğrenciler, yanlış hatırlamıyorsam 9.sınıfta karşımıza çıkan gerçek alan ve izdüşüm alan bir kaç konuda kafaları karıştırıyor. Aklımıza en çok takılan sorular ile konuya açıklık getirerek, bu konumuzu tekrar etmiş olacağız. Öncelikler gerçek alan ile başlayalım;

Gerçek Alan: Alanda bulunan bütün yerşekillerini dahil ederek hesaplanan alandır. Bir başka ifade ile belirlenmiş olan alanda bulunan dağların yüzeyi, ovaların yüzeyleri, tepelerin yüzeyleri vb. yerşekillerinin yüzeyleride kabul edilerek hesaplanan alandır.

İzdüşüm Alan: Kabul edilmiş olan alanda, hiçbir yerşekili (dağ, ova, tepe, vb) kabul edilmelden, bütün alanın deniz seviyesinde ( 0 metrede)  olduğunu kabul ederek hesaplanan alandır.

Bu iki kavramı öğrendikten sonra Türkiyemizi örnek alarak konuyu pekiştirelim. Türkiye’nin gerçek alanı:814,578 km2 iken izdüşüm alanı 780,576 km2’dir. Bu iki bilgi Türkiye’nin gerçek alanı ile izdüşüm alanı arasında 34,002 km2’lik bir farkın olduğunu göstermektedir. Buradan çıkarılması gereken sonuç; Türkiye yerşekilleri baz alınarak hesaplanmış olan alan, izdüşüm alanına göre fazla çıkmaktadır. Bu fark göstermektedir ki Türkiye topraklarının yarıdan fazlasının eğim değerleri %15’in üzerindedir. Bölge olarakta bu farkın açılmasında Doğu Anadolu Bölgesi başta gelmektedir. İzdüşüm alan ile farkın en az olduğu bölgemiz ise Marmara Bölgesi’dir.

gercekalanturkiye

Türkiye’nin Gerçek Alanı

izdusum-alani

Türkiye’nin İzdüşüm Alanı

 

 

 

 

 

 

 

 

Ülkemizden Dünya’ya doğru açılırsak, izdüşüm alan ile gerçek alan arasıdan en büyük farkların yükselti ve engebe alanlarının fazla olduğu bölgelerde rastlanmaktadır. Bu ülkelere örnek olarak Nebal, Afganistan, Şili, Bolivya…vb verilebilir. En az farka sahip ülkelere ise; Hollanda, İngiltere, Almanya, Danimarka…vb örnek verebiliriz.

Sıkça Sorulan Sorular

Soru 1) Ekvatordan kutuplara gidildiginde izdüşüm alan ile gerçek alan durumu?

  • Bu soruda bilmeniz gereken husus izdüşüm alan ile gerçek alanın meridyen ve enlem gibi konularında değerlendirilemeyeceğidir. Yani soru meridyenler arasında gibi bir ifade vermeyip genel bir ifade ile “ekvatorlardan kutuplara doğru” bir ifade vermiş ise değerlendirme yapılmaz. Çünkü izdüşümde her yer deniz seviyesinde kabul edildiği için değişen bir şey söz konusu değildir. Gerçek alan ise yükselti ve engebenin durumuna göre değişmektedir. Sabit bir azalma ve artma söz konusu değildir. Fakat yukarıda da belirttiğim gibi “şu meridyenler arasında” izdüşüm sorarsa, ekvatordan kutuplara doğru izdüşüm alan azalır.

Sormak istediğiniz sorularınızı yorum kısmına yazabilirsiniz.