Coğrafya Bilim

"Türkiye'nin En Büyük Akademik Coğrafya Sitesi"

Posts Tagged ‘yaz musonu nasıl oluşur’

Muson Rüzgarları

Posted by Serdar KARADAĞ Şubat 21, 2012


Arapça mevsim anlamına gelen muson, klimatolojide zemine yakın olarak esen mevsimlik hava cerayanlarını ifade eder.Diğer bir değişle muson, bütün yaz boyunca denizlerden karalara; bütün kış boyu karalardan denizlere esen rüzgar sistemidir. Mevsimden mevsime yön değiştirerek düzenli bir şekilde esen bu musonlar, yalnız bulutları meydana getiren şartların mevcut olduğu yerlerde görülür.Küre üzerinde muson rüzgarlarını gerektiren şartların en iyi gercekleştiği yerler, esas olarak Asya Kıta’sının 10-50 Kuzey paralelleri arasında kalan ve coğrafyacıların “Muson Asyası” diye adlandırdıkları Güneydoğu Asyadır. Bir tarafta Asya Kıtası, diğer tarafta Büyük Okyanus ve Hint Okyanusu, sıcaklık farklarının oluştuğu böyle büyük ölçüde bir rüzgar sisteminin Güneydoğu Asya’da tam olarak gelişmesini sağlamıştır. Musona benzer rüzgarlar Afrika, Madagaskar, Avustralya, Kuzey Amerika ve Avrupa’nın bazı kesimlerinde kendini gösterirlerse de bunlar Güney Doğu Asya musonlarından farklı ve daha az belirlidir.

Muson rüzgarları , Asya kıtasının büyük bir kısmını, civar denizleri ve Avustralyayı tesiri altında bulundurur.Bu sisteme ait rüzgarların yaz ve kış mevsimlerinde birbirlerine tam tersi istikamette eserler.

Musonlar şu şekilde maydana gelir; Bilindiği üzere diğer kıtalar gibi Asya kıtası da, kışın soğumuş ve üzerinde etrafa soğuk ve kuru hava gönderen bir antisiklon teşekkül etmiştir.Buna karşılık etrafındaki okyanuslar , Asya kıtasına oranla daha ılık olduğundan, buralarda da siklonlar meydana gelmiştir. Bunun sonucu olarak hava hareketleri, Asya kıtası üzerinden antisiklonlardan okyanuslar üzerindeki siklon sağalarına doğru, yani karalardan denizlere doğru olacaktır. Bu oluşuma kış musonu denilmektedir.Bu karşılık ise yaz musonu, kış musonu oluşum yönü ile ters yönde oluşmaktadır. Yani yazın erken ısınan karalar siklon sağalar olurken, geç ısınan okyanus sağalar ise antisoklan alanlar oluşmaktadır. Doğa konuna göre de yüksek basınçtan, alçak basınça doğru hava hareketi meydana gelmektedir. Bu oluşum sistemetiği ise yaz musonu adını almaktadır.

Yaz musonların oluşumunda diğer bir görüş ise ,güneydoğu alizesinin yön değiştirmesinden meydana geldiğidir. Güneydoğu alizesi ekvatoru geçtikten sonra sağ sapmasından yani doğuya yönelmesinden oluşmaktadır.

Musonlar Asyasında başlıca üç muson sistemi bulunmaktadır. Bunlar;

  1. Hint Musonu
  2. Japon Musonu
  3. Malezya Musonu

Hint Musonu

Muson rüzgarlarının en belirgin olanını teşkil eder.Bu muson yazın Hint okyanusu üzerinde bulunun yüksek basınç alanlarından, Asya kıtasının alçak sahalarına doğru oluşan hava hareketidir.Okyanustan geçerek karaya oluşan bu oluşum içindeki hava kütleleri okyanus üzerinden büyük nem kazanarak karalara fazla yağış oluşumunu sağlar. Bu rüzgarlar Haziran başından ihtibaren esmeye başlar. Bu oluşumlarla birlikte Hindistan gökyüzü ağır bulutlarla kaplanır, sıcaklığın etkisi ile birlikte de bunaltıcı bir hava hakim olur.Bu havaya diğer hav olayları gökgürlemeleri ve yıldırımlar aşırı yağışlar eklenir. Bu olaylar sonucunda muson patlaması oluşur. Yağışlar saatler ve günler boyu devam edebilir, her taraf sular altında kalabilir. Bu Hindistan için ekonomik anlamda iyi bir netice görünse de, can ve mal kayıpları meydana gelmektedir. Hindistan her geçen gün artan büyük nüfusu ile bu yağmurlara muhtaç durumdadır. Musonların beklenen yağışları getirmemesi durumunda kıtlık oluşur. Muson patlamasının en etkili olduğu alan Dekkan Yarımadasının batısında Batı Gatlarda şiştetlidir.Eylül başlarında sağanaklar azalır ve sonlarına doğru yağmur kesilir. Ekim ve Kasım ayları musonarın gerilediği devrelerdir. Kış musonu ise Batı Tükistan, İran ve Afgan yaylalarında oluşan büyük antisiklonların, Hint okyanusu üzerindeki siklon alanlarına doğru yönelmesiyle oluşur. Basınç farkı az olduğunda yaz musonu kadar şiddetli değilidir.Fakat yinede Doğu Gatlara çarparak bir miktar yağış bırakır.

Malezya Musonu

Güney Çin, Hindiçini ve Malezyayı tesiri altında bulunduran bu muson tipine bütün olarak Malezya Musonu denir. Yazın Avustralya kıtası üzerinden antisiklondan (bu mevsimde Avustralya kıtası Güney Yarımküresi kışında olduğundan soğumuş ve üzerinde antisiklon teşekkül etmiştir.)  Asya kıtası üzerinden fazla ısınmadan meydana gelmiş siklon sahasına doğru esen Malezya musonu, okyanus üzerinden geçtiğinden nemle yüklüdür ve Sibirya’ya kadar geçtiği bütün karalar üzerinde yağış bırakır.Malezya yaz musonu beraberinde getirdiği Ekvatoral deniz havasının bölgenin tamamında hissettirir.Kış mevsiminde Asya üzerinde yüksek basınç teşekkül ettiğinden (Sibirya Antisiklonu), Bu rüzgarlarla yön değiştirirler ve Asya kıtasından Okyanusa doğru eserler; bu sebepten kurudurlar ve yağış getirmezler.

Japonya Musonu

Japon musonu, Kuzey Çin, Mançurya ve Japonya’yı tesiri altında bulundurur.Bu sahalar kışın Asya kıtasının soğuk  havasını, yazın ise Kuzey Pasifik’in ılık havasını alırlar.Zirakışın Sibirya antisiklonu Asya’nın doğu ve kuzeydoğusunu kaplamış; Aleut alçak basınç sahası ise Kuzey Pasifik ‘in  30-40. enlemler arasını bütünüyle işgal etmiş durumdadır. Aksiyon merkezlerinin bu durumuna göre kış japon musonu, karadan denize doğru , kabaca kuzeybatı güneydoğu yönünde eser; onun için soğuk ve kuru bir rüzgar karekterindedir. Kış japon musonlarının yağış bıraktıkları tek yer Japonya’nın batı kıyılarıdır.Çünkü Asya kıtası ile Japonyanın batı kıyıları arasında Japon denizini geçtikleri için nemle yükselmişlerdir. Yazın ise Asya kıtası ısınmış ve bu sebepten dolayı kışın kıta üzerine yerleşmiş olan Sibirya antisiklonunun yerini siklon sahası almıştır.Buna karşılık kışın daha güneye  çekilmiş olan Hawai antisiklonu Kzuzey Pasifik’i kaplayacak kadar sahasını genişletmiştir.Aksiyon merkezlerinin yerlerindeki bu değişiklik, rüzgar yönünün tersine dönmesine sebep olur ve bu defa rüzgarlar, denizlerden karalara doğru, kabaca kuzeydoğu-kuzeybatı yönünde esmeye başlarlar ki, bu da yaz Japon musonudur. Tropikal hava kütlelerini taşıyan, aynı zaman da denizler üzerinden esen Japon musonunun yaz tipi nemlere çok yüklenmiş olduğundan, özellikle dağ yamaçlarında bol yağışlara imkan verirler.

Kaynak:

  • Umumi Klimatoloji ve İklim Çalışmaları-Prof.Dr.Yusuf Dönmez

Posted in Ülkeler Coğrafyası, Fiziki Coğrafya, Klimatoloji | Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a Comment »

 
Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

Diğer 294 takipçiye katılın