Coğrafya Bilim

"Türkiye'nin En Büyük Akademik Coğrafya Sitesi"

Posts Tagged ‘coğrafya bilimi’

Basınç ve Rüzgarlar Konu Anlatımı

Posted by Serdar KARADAĞ Haziran 23, 2011


Posted in Fiziki Coğrafya, Lise 2 Dersleri | Etiketler: , , , , , , | 2 Comments »

COĞRAFYANIN KONUSU VE BÖLÜMLERİ

Posted by Serdar KARADAĞ Mayıs 20, 2011



Coğrafya, doğal ortamı ve doğal çevre ile insan etkinlikleri arasındaki ilişkiyi inceler. Konusunu, doğal çevre ile insan arasındaki ilişkiler oluşturur. Dünyada iki ayrı çevre vardır. Bunlardan biri cansız çevre, diğeri canlı çevredir.


Cansız çevreyi; taş küre, su küre ve hava küre oluşturur. Yer’i kaplayan bir kabuk tabakası vardır. Buna taş küre denir. Bunun üzerinde yer yer düzlükler, platolar, dağlar ve akarsular görülür. Kara üzerinde taşların ayrışması ile topraklar oluşur. Büyük kara parçalan (kıt’a) arasında okyanuslar ve denizler; kara içindeki çanaklarda göller yer alır. Bunlar su küreyi oluşturur. Yer’i saran hava tabakasına da hava küre veya atmosfer denir. Yağış, sıcaklık, rüzgâr gibi iklim olayları, hava kürenin alt katında meydana gelir.

Canlı çevreyi ise bitki, hayvan ve insan topluluktan oluşturur. İnsan; yaşamını sürdürmek için bitkilerden, madenlerden ve su gibi doğal kaynaklardan yararlanır. Bulunduğu çevrede birtakım değişiklikler meydana getirir. Toprağı işleyerek tarım ürünü yetiştirir. Ham maddeleri işleyen fabrikalar kurarak kullandığı çeşitli eşyayı üretir. Barınmak ve yaşamak için meskenler yapar; yerleşmeler kurar. Bir yerden diğer yere gitmek için yollar oluşturur. Böylece insan, doğal çevredeki kaynaklardan bilgi ve becerisine göre yararlanır.

Yukarıda verilen bilgiler doğrultusunda coğrafyanın ilgilendiği konulan maddeler hâlinde şöyle sıralayabiliriz:

a. Yaşadığımız yakın ve uzak çevredeki yüzey şekillerini (dağ, ova vb.) inceler. Yağış ve sıcaklık gibi iklim özelliklerini, orman, otlak gibi bitki örtüsünün yetişme koşullarını ve toprakların oluşumunu araştırır.

b. İnsan sayısını (nüfus), insanın yeryüzüne dağılışında etkili olan faktörleri ve yerleşmelerin kuruluşunda doğal ortamın etkilerini inceler; doğal ortamın, tarım, sanayi, ulaşım, ticaret gibi ekonomik etkinlikler üzerindeki önemini araştırır.

Coğrafya sayesinde, doğal çevre tanınır. İnsanın bu çevreden nasıl yararlandığı öğrenilir. Yani doğal çevre ile insan arasındaki ilişkiler açıklanır. Yüzey şekillerinin ve iklimin; tarım, ulaşım, turizm gibi çeşitli etkinlikler üzerindeki önemi ortaya çıkarılır.

Coğrafyanın, yeryüzünün tamamını kapsayan inceleme alanı çok geniştir. Bu nedenle coğrafya, diğer bilim dallarından da yararlanır. Özellikle fizikî coğrafyanın yararlandığı başlıca bilim dallan; meteoroloji (atmosfer olaylarını inceleyen bilim), hidroloji (suyun fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini inceleyen bilim), jeofizik (yer kürenin fiziksel özelliklerini inceleyen bilim), jeoloji (yer kabuğunun oluşumunu, yapısını ve hareketlerini araştıran bilim), biyoloji (bitki ve hayvanların yaşam işlevlerini inceleyen bilim)dir. Beşeri ve ekonomik coğrafya dalı ise çoğunlukla sosyoloji (toplumun kültürel ve sosyal özelliklerini inceleyen bilim), antropoloji (insanın kökenini ve ırklarını inceleyen bilim), etnoloji (toplumun yapısı ve gelişimini inceleyen bilim), iktisat (insanın üretim ve tüketim ilişkilerini inceleyen bilim), tarih, demografi (nüfusun sayısal gelişimini araştıran bilim) gibi bilimlerin araştırmalarından yararlanır.

Coğrafyayı yakın bilim dallarından ayıran en önemli özellik, coğrafyanın yeryüzündeki olayları farklı bir biçimde ele alması, bunların mekân içerisindeki dağılışında etkili olan etkenleri incelemesidir. Bu bakımdan coğrafyada mekâna ayrı bir önem verilerek fizikî, beşeri ve ekonomik coğrafya ile ilgili öğelerin dağılışı bölge, ülke veya kıta ölçüsünde ele alınmaktadır. Böylece coğrafya, belli bir bölge veya ülkeyi, diğer bölge ya da ülkelerle karşılaştırmaktadır.

Coğrafyayı yakın bilim dallarından ayıran diğer bir özellik ise doğal çevre ve insan topluluklarını incelemesinde kendine özgü ilkeleri kullanmasıdır. Bunlar; nedensellik, karşılıklı ilgi ve dağılıştır.

Nedensellik ve karşılıklı ilgi ilkeleri sayesinde, doğal çevre ile insanın ortaya koyduğu etkinliklerin nedenleri ve niçinleri araştırılır. Örneğin Türkiye’ deki yüzey şekilleri (dağlık alanlar, ovalar vb.) ve iklimin; tarım, sanayi ve ulaşım üzerindeki etkileri belirtilir. Türkiye’nin kuzeyinde Kuzey Anadolu, güneyinde Toros dağ sıralarının tarım, yerleşme ve ulaşım üzerindeki etkileri açıklanır. Kuzey Anadolu Dağlarının kuzeye bakan yamaçlarının güneye bakan ya*maçlarına göre neden daha fazla yağış aldığı üzerinde durulur.

Dağılış ilkesi ise bir coğrafî olayın yeryüzündeki dağılışını açıklar. Dağılışı açıklamak için haritalar kullanılır. Örneğin; bir ülkedeki nüfus dağılışı haritada gösterilerek nüfusun nerede sık veya seyrek olduğu anlaşılır.

Yukarıda verilen bilgilere dayanarak coğrafya bilimi şöyle tanımlanır:

Coğrafya, dünyanın doğal özelliklerini ve doğal ortamla insan arasındaki ilişkileri inceleyen bir bilimdir.

COĞRAFYANIN ANA DALLARI



Coğrafyanın iki ana dalı bulunmaktadır: 1. Genel coğrafya, 2. Yerel coğrafya.

1. Genel Coğrafya

Yeryüzündeki doğal, beşeri ve ekonomik olayları ayrı ayrı, dünya üzerinde veya belli bir alanda inceler. Örneğin Türkiye Coğrafyası’nda, ana hatları ile Türkiye’nin doğal, beşeri ve ekonomik özellikleri belirtilir.

Genel coğrafya; Fizikî Coğrafya, Beşerî ve Ekonomik Coğrafya olmak üzere iki dala ayrılır:

a. Fizikî Coğrafya: Yeryüzünde doğal ortamı oluşturan canlı (bitki ve hayvan), cansız (iklim, yeryüzü şekilleri, toprak) öğeleri inceler, bunlar arasındaki karşılıklı ilişkileri değerlendirir.

İncelediği konulara göre fizikî coğrafyanın dallan şunlardır:

Jeomorfoloji: Yeryüzünün şekillenmesinde etkili olan iç ve dış kuvvetleri inceler. Dağ, plato, ova gibi yeryüzü şekillerinin oluşumunu açıklar.

Klimatoloji: Yağış, sıcaklık, basınç ve rüzgâr gibi iklim elemanlarının yeryüzünde dağılışını inceler; yüzey şekillerinin iklim elemanları üzerindeki etkilerim belirtir ve iklim tiplerini açıklar.

Biyocoğrafya: Bitki ve hayvan topluluklarının yeryüzüne dağılışını ve bu dağılışı etkileyen iklim, toprak ve yeryüzü şekillerini ele alır.
Hidrografya: Okyanus ve denizlerde su hareketlerini, karalarda yer üstü ve yer altı sularının dolaşımını inceler.

Kartografya: Dünya’nın biçimi, boyuttan, harita projeksiyonları ile ilgilenir; coğrafî bilgilerin harita, grafik ve diyagramlarla gösterilmesi üzerinde durur.

b. Beşerî ve Ekonomik Coğrafya: İnsan toplulukları ile doğal ortam arasındaki ilişkileri inceler.Beşerî coğrafya, nüfus ve yerleşmeyi ele alır. Ekonomik coğrafya ise ekonomik etkinlikleri içeren tarım, sanayi, turizm, madencilik ve ulaşım gibi konulan inceler.

Beşeri ve ekonomik coğrafyanın başlıca dallan ise şunlardır:

Yerleşme coğrafyası: Doğal ortamın özelliklerinin yerleşme tipleri üzerindeki etkilerini ve yerleşmelerin dağılışını ele alır.

Nüfus coğrafyası: Nüfus artışını, yoğunluğunu, kır ve şehir nüfusunu ve bunların dağılışında etkili olan faktörleri inceler.

Tarım coğrafyası: Ekim, dikim, hayvancılık, balıkçılık etkinliklerinin yeryüzündeki dağılışında etkili olan faktörleri araştırır. Tarımın insan hayatı üzerindeki önemini belirtir.

Sanayi coğrafyası: İklim, yeryüzü şekilleri, ulaşım ve ham madde kaynaklarının sanayi işlevleri üzerindeki etkilerini ve sanayi bölgelerinin dağılışını araştırır.

Ulaşım coğrafyası: Ulaşım üzerinde yeryüzü şekilleri, iklim ve su yollanın etkilerini, ulaşımın üretim ve tüketim merkezleri ile olan ilişkilerini ve ağılısını inceler.

2. Yerel Coğrafya

Coğrafî konuların belirli bir alanda incelenmesini kapsar. Bu alan; bir kıt’a, ülke veya ülkenin herhangi bir bölgesi olabilir. Örneğin Türkiye Coğrafyası’nda; Türkiye’nin yüzey şekilleri, iklimi, sulan, bitki örtüsü ile nüfusu, yerleşmesi, sanayisi gibi konular ele alınır. Türkiye Fizikî Coğrafyası’nda ise Türkiye’nin yüzey şekilleri, iklimi, sulan, topraklan ve bitki örtüsü incelenir. Buna göre coğrafyanın bölümleri ile Dünya’nın tümünde veya herhangi bir bölgesindeki doğal özellikleri ve insan etkinlikleri öğrenilir. Böylece ülkeler arasındaki kültürel, bilimsel, ticarî ve turizm ilişkilerini artıncı olanaklar araştırılır.

Coğrafyanın ilgilendiği konular değerlendirildiğinde şu sonuçlara ulaşılır: Fizikî coğrafyanın, doğa bilimleri kapsamına girdiği; beşeri ve ekonomik coğrafyanın da sosyal bilimlerin kapsamında olduğu anlaşılır. Bu nedenle coğrafya, doğa bilimleri ile sosyal bilimler arasında bir köprü durumundadır.

Yukarıda verilen bilgilerden, coğrafyanın tüm dallan ile insanlara, gerek kendi ülkeleri gerekse diğer ülkeler hakkında evrensel bir görüş kazandıran bir bilim dalı olduğu anlaşılır. 

Coğrafya; bireyin sorumluluk duygusunun gelişmesine yardımcı olan, bir bölge veya ülkenin potansiyelini ve sorunlarını değerlendiren, çözüm yollan getiren bir bilim olarak kabul edilir. Ayrıca coğrafî bilgiler, vatandaşlık bilincinin gelişmesine ve ülke sorunlarının çözümlenmesine yardımcı olur. Bu nedenle ülkelerde araştırma, eğitim ve öğretim yapan coğrafya bölümleri, enstitüleri ve coğrafya fakülteleri bulunmaktadır. Ülkemizdeki üniversitelerin Fen-Edebiyat, Edebiyat ve bazı Eğitim fakültelerinde Coğrafya bölümleri kurulmuştur. Bu bölümlerde coğrafya alanında çeşitli araştırma, yayın, eğitim ve öğretim yapılmaktadır.

Posted in Ülkeler Coğrafyası, Ünlü Coğrafyacılar, Bölgeler Coğrafyası, Belgeseller, Beşeri Coğrafya, Biyocoğrafya, Coğrafi keşifler, Coğrafya Dökümanlar, Lise 1 Dersleri, Lise 2 Dersleri, Lise 3 Dersleri, Lise 4 Dersleri | Etiketler: , , , , | Leave a Comment »

Gel Git ( Med-Cezir) Dalgalar ve Akıntılar

Posted by Serdar KARADAĞ Mayıs 18, 2011


I. GEL-GİT (MED-CEZİR) DALGALAR ve AKINTILAR

1. Gel – Git (Med – Cezir)

Özellikle, Ay’ın ve Güneş’in çekim gücü tesiriyle okyanuslarda görülen alçalma – yükselme hareketleridir. Ay, Dünya’ya Güneş’ten daha yakın olduğu için, gel – git oluşumundaki etkisi daha fazladır. Ay ve Güneş aynı doğrultuda oldukları zaman çekim güçleri birbirine eklenir ve kabarma

daha fazla olur. Buna Büyük Gel-git denir

 

Ay ve Güneş birbirlerine dik doğrultuda oldukları zamanlarda çekim güçler

i birbirini zayıflatır.ve kabarma daha az olur Buna da Küçük Gel-Git denir.

  Med Cezie Oluşumu Görsel

Suların kabarma ve çekilme düzeyleri arasındaki dikey yükselti farkına gel – git genliği denir. İç denizlerde genlik az iken (30 – 80 cm), kıyı denizlerde fazladır. (8 – 20 m)

Gel – git’in etkisi sonucunda;

  • Akarsu ağızlarında delta oluşumu engellenir.
  • Akarsu vadilerinin ağızlarının tıkanması önlenir.
  • Kıyı kirlenmesi önlenir.
  • Haliçler oluşur. Deniz yükseldiği zaman akarsuların ağız kısımlarına sokulur ve haliç şekli meydana gelir. Bu çeşit kıyılara estuar (haliç tipi) kıyılar denir.
  • Watt kıyıları oluşur. Deniz, belli aralıklarla alçalıp yükselince kıyı çizgisi değişir. Deniz alçalınca ortaya çıkan, deniz yükselince ortadan kalkan bu kıyılara watt kıyıları denir.

Not: Türkiye’nin çevresindeki denizler iç deniz olduğu için gel – git genliği azdır. Bu nedenle, ülkemiz kıyılarında gel – git’in etkisi hissedilmez .

Posted in Coğrafya Konu Anlatımı, Fiziki Coğrafya, Klimatoloji, Lise 1 Dersleri | Etiketler: , , , , , , , , , | Leave a Comment »

Coğrafyanın Tanımı

Posted by Serdar KARADAĞ Mayıs 18, 2011


Tanımı : Coğrafya, geo(Yer ) ile graphein ( tasvir etmek ) sözcüklerinin birleşmesinden meydana gelmektedir. Coğrafyanın konusu yeryüzüdür. Coğrafyanın konusu içerisine yaşam içerisinde var olan bir çok şey girmektedir. Örneğin çevreyi oluşturan taşküre(litosfer),suküre(hidrosfer),havaküre(atmosfer) ve canlılar küresi ( biyosfer ) coğrafyanın araştırması kapsamına girmektedir.

Coğrafya insanın yaşadığı doğal çevre ile ilişkilerini konu edinen bir bilimdir.Coğrafyanın tanımı yapılırken en çok yapılan hatalardan biri de coğrafyayı sadece bir dağın yüksekliğini bilmek yada bir akarsuyun kaç km olduğunu bilmek sanmaktır. Biraz önce yapılan açıklamadan da anlaşılacağına göre doğal ortam ve bu doğal ortamın etkileri önemlidir. Bir coğrafyacı dağların yüksekliğini tam olarak bilmeyebilir ama o dağın tarım,ulaşım,turizm ve nüfuslanma üzerindeki etkilerini çok bilir.

Coğrafya Biliminin İlkeleri : Her bilim dalının olduğu gibi coğrafyanın da kendine özgü metot ve ilkeleri bulunmaktadır. Coğrafya bir olayı incelerken şu ilkelerden yararlanmaktadır. Bu ilkeler şunlardır ;

1. Nedensellik İlkesi : Coğrafi olayların araştırılması sırasında olayların nedenleri sorulmakta ve bunlara yanıtlar aranmaktadır. Örneğin Yağmur nasıl yağmaktadır ? , Deprem neden olan faktörler nelerdir ?

2. Dağılış İlkesi : Coğrafi olayların yeryüzündeki dağılımı incelenmektedir. Coğrafyacı bir olayın sadece nedenini araştırmakla kalmaz bu olayın yeryüzü genelinde dağılımını da incelemektedir. Yukarıda sorulan soruları coğrafyacı şöyle devam eder ; Yağmurun ülkemizdeki coğrafi dağılımı nasıldır ? Türkiye’de depremler hangi sahalarda daha fazladır ? Dağılış ilkesi sadece coğrafya ya haz bir özelliktir.

3. Karşılıklı İlgi İlkesi: Coğrafi olayların birbirleri ile olan bağlantıları da incelenmektedir. Örneğin Yağışın basınçla , sıcaklığın Güneş ışınlarının düşme açısı ile olan ilişkisi ya da Dağlık ve engebelik alanların nüfus ve yerleşme üzerindeki etkileri de incelenmektedir.

Coğrafya Biliminin Yararlandığı Diğer Bilim Dalları :

1. Astronomi : Uzay bilimi

2. Jeoloji : Yer Bilimi

3. Jeofizik : Dünyanın iç yapısının inceleyen bilim dalı

4. Hidroloji : Sular bilimi

5. Meteoroloji: Atmosfer olaylarını inceleyen bilim dalı

6. Kartografya :Harita bilimi

7. Zooloji : Hayvan bilimi

8. Botanik : Bitki bilimi

9. Antropoloji : İnsan bilimi

10.Etnoloji : İnsan ırklarını inceleyen bilim dalı

11.Sosyoloji : Toplum inceleyen bilim dalı

12.Demografi : Nüfus bilimi

COĞRAFYANIN BÖLÜMLERİ

Coğrafya incelemiş olduğu konuları göre iki bölüme ayrılmaktadır :

1. Genel Coğrafya

A. Fiziki Coğrafya

a) Jeomorfoloji

b) Klimatoloji

c) Biyocoğrafya

d) Hidrografya

B. Beşeri Coğrafya

C. Ekonomik Coğrafya

2. Yerel Coğrafya

A) Bölge Coğrafyası

B) Ülke Coğrafyası

C) Kıta coğrafyası

 

1. GENEL COĞRAFYA : Fiziki beşeri ve ekonomik olayların yeryüzünün tamamında ayrı ayrı ele almaktadır. Olayların meydana geliş nedenleri ve dağılışları incelenmektedir. Gözlem ve karşılaştırma yapılarak olaylar bir sınıflandırmaya çalışmaktadır. Genel coğrafya incelemiş olduğu konular bakımından üç bölüme ayrılmaktadır.

 

A) Fiziki Coğrafya : Yüzey şekilleri başta olmak üzere okyanuslar denizler göller ve akarsular gibi su küreyi oluşturan unsurlar da inceleme alanına girmektedir. Fiziki coğrafya denizlince yeryüzünün dış görünümü aklımıza gelmelidir.

Jeomorfoloji ( Yüzey şekilleri bilimi ) : Yeryüzü şekillerinin oluşumlarını araştırır. bunları sınıflandırır. Örneğin Depremlerin meydana gelmesi . akarsuların oluşturmuş olduğu şekiller , buzul ve rüzgarların meydana getirdiği yer şekilleri jeomorfolojinin inceleme alanına girmektedir.

 

Klimatoloji( İklim Bilgisi ): Yeryüzündeki iklim tiplerini ve bu iklim tiplerinin coğrafi dağılımını incelemektedir. Örnek vermek gerekirse Tropikal iklimi meydana getiren şartlar ve bu iklimin görüldüğü yerler klimatoloji biliminin kapsamı alanına girmektedir.

Biyocoğrafya( Canlılar coğrafyası ) : İnsan hariç yeryüzündeki diğer canlıların ( hayvan ve bitki ) coğrafi dağılışını ve bu bu dağılışı etkileyen fiziki şartları incelemektedir. Örneğin küçük baş hayvanların dağılım alanları ve bu dağılımda etkili olan iklim koşulları ve yer şekillerinin etkisi biyocoğrafyanın konusudur.

Hidrografya ( sular coğrafyası ) : Denizler , göller, akarsular ile yeraltı sularının özelliklerini inceler dağılışlarını açıklar .

 B) Beşeri Coğrafya : Yeryüzündeki insan topluluklarının doğal ortamla olan ilişkilerini incelemektedir.

İnsanlara ait tüm özellikler beşeri coğrafyanın konusu içerisinde yer almaktadır. Örneğin İnsanların sayısı , yıldan yıla değişimi bu değişimde etkili olan faktörler , İnsanların yaş cinsiyet , medeni durum, çalışma koşulları , eğitim seviyesi gibi özellikleri beşeri coğrafyanın kapsamı içerisinde yer almaktadır .

 C) Ekonomik Coğrafya : İnsanların yapmış olduğu faaliyetler ekonomik coğrafyanın kapsamı içerisinde yer almaktadır. Tarımı etkileyen şartlar , tarım ürünlerinin yetişme şartları , tarım ürünlerinin coğrafi dağılışı yine aynı sanayi , ulaşım, ticaret ve turizmi etkileyen olaylar da ekonomik coğrafyanın kapsamı içerisinde yer almaktadır.

 2. YEREL COĞRAFYA : Genel coğrafyanın incelemiş olduğu tüm konular yerel coğrafyanın konuları arasında yer almaktadır. Ancak yerel coğrafya olayları incelerken bir sınır belirtmektedir ve olayları daha dar bir çerçeve de incelemektedir. Örneğin rüzgar oluşumuna neden olan faktörler genel coğrafyanın klimatoloji biliminin kapsamı içerisindedir. Ancak Türkiye’de etkili olan rüzgarlar yerel rüzgarlar yerel coğrafyanın konusuna girer

Posted in Ülkeler Coğrafyası, Bölgeler Coğrafyası, Beşeri Coğrafya, Biyocoğrafya, Ekonomik Coğrafya, Fiziki Coğrafya, Hidrografya, Jeomorfoloji, Küresel Isınma, Klimatoloji, Kıtalar Coğrafyası, Lise 1 Dersleri, Lise 2 Dersleri, Lise 3 Dersleri, Lise 4 Dersleri | Etiketler: , , , , , , , , , , | 2 Comments »

 
Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

Diğer 294 takipçiye katılın